Lịch sử và nguồn gốc cờ tướng – Cờ tướng bắt nguồn từ đâu?

By Tuanphukien | Thể thao

Th8 04
Nguồn gốc tên gọi cờ tướng

Cờ tướng là bộ môn thể thao đối kháng trí tuệ có nguồn gốc từ rất lâu đời. Đến nay cờ tướng đã trở thành môn thể thao giải trí rất phổ biến tại Việt Nam. Cùng tìm hiểu về lịch sử và nguồn gốc cờ tướng, môn thể thao giải trí hiện diện trên mọi con đường, vỉa hè, quán nước Việt Nam.

Nguồn gốc cờ tướng bắt nguồn từ đâu?

Ở Trung Quốc đã xuất hiện các loại cờ mô phỏng các cuộc chiến vào thời kỳ Chiến Quốc vào khoảng thế kỷ thứ VII. Cờ tướng có nguồn gốc từ Saturanga, một loại cờ cổ của Ấn Độ được phát mình vào khoảng thế kỷ V đến VI. Cờ Saturanga khi được truyền đến phương Tây đã phát triển thành cờ Vua hiện nay. Và khi được truyền đến phương Đông đã được phát triển thành cờ Tướng.  Ngay cả người Trung Quốc cũng phải thừa nhận nguồn gốc cờ tướng được bắt nguồn từ cờ Saturanga dù cờ tướng chính là một trong những niềm tự hào lớn của đất nước này.

Nguồn gốc cờ tướng bắt nguồn từ đâu?

Nguồn gốc cờ tướng bắt nguồn từ đâu?

Xem thêm:

Hướng dẫn cách chơi cờ tướng cơ bản nhất cho người mới bắt đầu

Tổng hợp các thế chiếu bí trong cờ tướng cơ bản bạn nên biết

Nguồn gốc tên gọi cờ tướng

Người Trung Quốc gọi cờ tướng là Tượng kỳ. Cách gọi này có 2 cách lý giải như sau:

  • Tượng kỳ theo chữ Hán có nghĩa là cờ hình tượng chứ không phải là vì trên bàn cờ có quân Tượng (voi).
  • Tượng kỳ  có nghĩa là cờ voi vì nước Trung Quốc trước thời nhà Nguyên (1271 – 1368) không có voi. Khi cờ Saturanga truyền tới đất nước này, các quan thấy quân voi lạ lẫm nên họ gọi luôn đây là Tượng kỳ.

Đa số mọi người đều cho rằng cách lý giải đầu tiên hợp lý hơn so với cách lý giải thứ 2.

Ở Việt Nam vẫn gọi đây là cờ tướng từ xưa đến nay vì trên bàn cờ quân Tướng là quân cờ quan trọng nhất.

Nguồn gốc tên gọi cờ tướng

Nguồn gốc tên gọi cờ tướng

Lịch sử cờ tướng

Sự cải tiến của cờ tướng tại Trung Quốc

Ban đầu cờ tướng không có Pháo và hàng sông. Đến thời Bắc Tống quân Pháo đã được bổ sung vào bàn cờ vì đến thời đó người ta mới phát minh ra loại vũ khí có độ sát thương lớn là Pháo. Ngay sau đó, người Trung Quốc cũng bổ sung thêm hàng sông vào bàn cờ.

Các bước cải tiến thời Bắc Tống

Ngoài ra người Trung Quốc cũng có một số cải tiến đối với bàn cờ Saturanga như sau:

  • Thay vì di chuyển quân cờ theo các ô và tô màu lên các ô cờ theo 2 màu khác nhau để phân biệt thì người Trung Quốc sử dụng các đường để đặt và di chuyển quân. Do đó bàn cờ tướng có đến 81 điểm đặt và di chuyển quân trong khi cờ vua chỉ có 64 ô.
  • Hai quốc gia đối kháng lẫn nhau cần có biên giới rõ ràng để phân định. Do đó hàng sông xuất hiện và làm ranh giới giữa 2 bên. Qua đó đồng thời tăng thêm 9 điểm đặt quân nâng số điểm đặt quân lên 90 điểm. Tuy vậy, tổng diện tích bàn cờ tăng lên không đáng kể (tăng 8 ô) trong khi số điểm đặt quân tăng thêm đến gần 1/3.
  • Một quốc gia phải có cung cấm, Vua cũng không thể đi khắp quốc gia. Cửu cung được ra đời và quân Tướng chỉ được phép di chuyển trong đó.
  • Hình dáng các quân cờ Saturanga thể hiện rõ địa vị của từng quân cờ nhưng hình dáng các quân cờ tướng lại giống hệt nhau, chúng ta chỉ có thể phân biệt chúng qua các ký hiệu bằng chữ Hán. Đây chính là nguyên nhân chủ yếu khiến cờ tướng không được lưu truyền rộng rãi bằng cờ vua.

Hàng sông được thêm vào bàn cờ tướng từ thời Bắc Tống để xác định biên giới 2 bên

Hàng sông được thêm vào bàn cờ tướng từ thời Bắc Tống để xác định biên giới 2 bên

Những đề nghị cải tiến cờ tướng trong thời hiện đại

  • Cách tạo ra bàn cờ và những quân cờ tướng rất đơn giản nên mức độ phổ biến trong cộng động của bộ môn cờ này lớn hơn hẳn so với cờ vua – Một loại cờ mà bàn cờ và quân cờ đều đòi hỏi phải được chế tác tinh xảo.
  • Hiện nay có nhiều ý kiến đề nghị cải cách hình dáng quân cờ. Có nhiều thiết kế, phác thảo cũng đã được đưa ra. Tuy nhiên, sự thay đổi này vẫn chưa được thực hiện do chưa có sự thống nhất cũng như một số nguyên nhân xuất phát từ chính những người chơi cờ.
  • Do sự thay đổi của bố cục bàn cờ nên cờ tướng cũng có một vài điều chỉnh so với cờ Saturanga để có được sự cân bằng trên bàn cờ.

Mục đích và ý nghĩa của ván cờ tướng

Mục đích

Một ván cờ tướng phải có 2 kỳ thủ tham gia, mỗi người điều khiển một đội quân được phân biệt theo màu Đen/Xanh và Trắng/Đỏ. Mục đích của người chơi cờ là bắt được quân Tướng của đối phương để kết thúc ván cờ bằng cách di chuyển các quân cờ khác nhau trên bàn cờ.

Bàn cờ bao gồm 9 đường dọc và 10 đường ngang cắt và vuông góc với nhau tạ 90 điểm. Có 1 khoảng trống giữa bàn cờ được gọi là hàng sông (hà) chia bàn cờ thành 2 nửa đối xứng và bằng nhau.

Mỗi bên có 1 cung Tướng do 4 ô tại các đường dọc 4, 5, 6 bắt đầu từ đường ngang cuối cùng của mỗi bên tạo thành. Có 2 đường chéo cắt xuyên qua Cửu cung –  Đó là đường đi của 2 quân Sĩ.

Trong quy ước, bàn cờ được quan sát từ chính diện, quân bến dưới màu Trắng/Đỏ, quân bên trên màu Đen/Xanh. Các đường dọc bên quân Trắng/Đỏ được đánh số từ 1-9, bên Đen/Xanh được đánh số từ 9-1 theo hướng từ phải qua trái.

Ranh giới của 2 bên chính là hàng sông (hà).

Mục đích của người chơi cờ là bắt được quân Tướng của đối phương để kết thúc ván cờ

Mục đích của người chơi cờ là bắt được quân Tướng của đối phương để kết thúc ván cờ

Ý nghĩa

Chơi cờ tướng là cách để các kỳ thủ tiến hành một cuộc giao tranh giữa 2 quốc gia có biên giới là 1 dòng sông. Trong lịch sử Trung Quốc, khi khởi nghiệp, hán Cao tổ Lưu Bang có một cuộc chiến triền miên với Sở vương là Hạng Vũ. Cuộc chiến này được đặt tên là Hán Sở tranh hùng.

Cuộc chiến dai dẳng khiến trăm họ lầm than, nhận thấy điều này Sở vương đề nghị Hán vương đánh 1 trận sống mái để kết thúc cuộc chiến. Tuy nhiên, cuộc chiến này vẫn bất phân thắng bại, 2 bên giao ước chia đôi thiên hạ.

Theo điển tích này thì cờ tướng là sự mô phỏng cuộc chiến giữa 2 quốc gia Hán – Sở, và hàng sông nằm giữa bàn cờ từ xưa đến nay vẫn thường được ghi chú bằng chữ Hán với nội dung “Sở hà Hán giới”.

Khi bắt đầu 1 ván cờ, trên bàn cờ có 32 quân cờ, mỗi bên sở hữu 16 quân được chia làm 7 loại và được phân biệt theo màu. Tên quân cờ của mỗi bên được ký hiệu khác nhau nhưng giá trị và cách đi của chúng lại hoàn toàn giống nhau. Đây là cách để tạo nên sự cân bằng giữa 2 đội quân, tương tự như 2 nước Hán – Sở.

Khác biệt giữa cờ tướng và cờ vua

Mặc dù cùng có nguồn gốc ban đầu là cờ Saturanga. Nhưng do sự khác biệt của văn hóa phương Đông và phương Tây cờ vua và cờ tướng vẫn có những sự khác biệt như sau:

  • Cờ vua dùng các ô để di chuyển. Cờ tướng dùng các đường để di chuyển quân cờ.
  • Cờ vua không có sông, cờ tướng có sông.
  • Cờ vua không có Cửu cung, quân Vua có thể di chuyển khắp bàn cờ. Cờ tướng có Cửu cung, quân Tướng chỉ được di chuyển trong Cửu cung.

Khác biệt giữa cờ tướng và cờ vua

Khác biệt giữa cờ tướng và cờ vua

  • Các quân cờ vua được định hình qua hình dáng bên ngoài. Các quân cờ tướng được phân biệt bằng ký hiệu.
  • Cờ vua được sử dụng trên khắp thế giới nhưng tỷ lệ người biết chơi cờ vua tại mỗi quốc gia đều không cao. Cờ tướng được lưu hành hạn chế bên trong Trung Quốc và một số nước đã từng sử dụng chữ Hán nhưng có mức độ phổ biến trong cộng đồng rất cao.

Chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về lịch sử và nguồn gốc cờ tướng cùng những thay đổi, cải tiến của bộ môn cờ này so với cờ Saturanga. Dòng thời chúng ta cũng đã tìm hiểu sự khác nhau giữa cờ vua và cờ tướng. Tuy nhiên, vì có chung nguồn gốc nên giữa 2 loại cờ này cũng có rất nhiều điểm chung. Các bạn có thể khám phá điều này ngay khi học và chơi cả 2 loại cờ.

About the Author

Leave a Comment:

Leave a Comment: